Қазақстандық ғалымдар ренийді алу деңгейін 90%-ға дейін арттырды

Қазақстан Республикасының Минералдық шикізатты кешенді қайта өңдеу жөніндегі ұлттық орталығының ғалымдары құрамында органикалық қоспалары бар технологиялық ерітінділерден ренийді селективті алу технологиясын әзірледі. Сынақтар сирек металды алу дәрежесінің 90%-дан асатынын көрсетті.

Шешім қайталама шикізаттан алынатын ерітінділерді қайта өңдеуге арналған, мұнда органикалық қоспалардың болуы технологиялық процесті айтарлықтай қиындатады. Қауымдастырылған профессор Феруза Бердикулова атап өткендей, дәстүрлі қымбат ион алмасу шайырлары ренийді органикалық қосылыстармен бірге алады, соның салдарынан сорбенттер тез қанығып, тиімділігін жоғалтады.

Балама ретінде зерттеушілер минералдық және өсімдік текті көміртекті сорбенттер композициясын ұсынды. Әзірлеме тізбектей жалғанған сорбциялық колонналар каскадын пайдалана отырып, тәжірибелік өндірісте апробациядан өтті.

Технологияның тиімділігін мыс өндірісінің қорғасын кектерін шаймалау ерітінділеріндегі сынақтар растады. Бұл ерітінділерде ренийдің мөлшері 40-тан 460 мг/дм³-ге дейін, ал органикалық қоспалар 46-дан 760 мг/дм³-ге дейін болды. Сынақ қорытындысы бойынша рений мен органикалық қосылыстарды селективті бөлуді қамтамасыз етуге қол жеткізілді.

Жоба жетекшісі, профессор Светлана Ефремова әзірлеменің басты артықшылығы кешенді тәсіл болғанын атап өтті. Технологиялық тізбектің барлық кезеңдерінде — ренийі бар ерітінділерді алудан бастап дайын өнім шығаруға дейін — қайталама ресурстар пайдаланылады. Қалдықтардың бір бөлігі қажетті функционалдық қасиеттерге ие және қосымша өңдеусіз қолданылады, бұл шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.

Әзірлеменің жанама өнімдері де практикалық қолданыс тапты. Атап айтқанда, белсенді көміртекті сорбент өндірісінде түзілетін силикат ерітіндісі жоғары температуралық материалдарды дайындау кезінде коммерциялық сұйық шыныға балама ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Профессор Баймахан Сатбаевтың айтуынша, әзірленген құрам көптеген қыздыру және суыту циклдеріне төзетін жеңіл термотөзімді материалдар алуға мүмкіндік береді. Ж. Әбішев атындағы Химия-металлургия институтының пеш учаскесінде профессор Әлібек Байсановтың жетекшілігімен жүргізілген сынақтар мұндай материалдың ішкі футеровка мен жылу оқшаулағыш қабат үшін перспективалы екенін растады.

Жобаға сондай-ақ жас зерттеушілер Нұрғали Шалабаев пен Асхат Қабланбеков қатысады, олар өз жұмыстарының нәтижелерін PhD диссертациялары аясында қорғауға дайындап жатыр. Әзірлеме нәтижелері ғылыми жарияланымдарда және шетелдік конференцияларда ұсынылды.

Жобаға қатысушылардың бағалауынша, ғылым мен инженерияның ұштасуы қалдықтарды қайта өңдеу және импорттық материалдарға тәуелділікті төмендету міндеттерін шешуге, сонымен бірге экономикалық және экологиялық тиімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Дереккөз:airpres.kz